ကလေးဘဝဆိုတာ အနာဂတ်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ချမှတ်တဲ့ ကာလပါ။ ဒါပေမဲ့ ကလေးဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ဆိုးရွားတဲ့ အတွေ့အကြုံတွေ (Childhood Adversity – CA) ဟာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ် ဘယ်လောက်အထိ ရေရှည် သက်ရောက်မှု ရှိနိုင်လဲဆိုတာကို MQ Mental Health Research မှ နောက်ဆုံးပေါ် သုတေသနများက ဖော်ထုတ်ပြသထားပါတယ်။
ဒီဆောင်းပါးဟာ ကလေးဘဝက အခက်အခဲတွေရဲ့ ဆိုးကျိုးတွေကို နားလည်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးနဲ့ ကုသရေးအတွက် ဘယ်လို ပြင်ဆင်သင့်တယ်ဆိုတာကို ဆွေးနွေးထားပါတယ်။
၁။ ကလေးဘဝ အခက်အခဲဆိုတာ ဘာလဲ?
MQ နှင့် ဆက်စပ်သုတေသနများအရ ကလေးဘဝ အခက်အခဲ (CA) ဆိုတာဟာ ကလေးဘဝ (အများအားဖြင့် ၁၈ နှစ်အောက်) မှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုနဲ့ ထိခိုက်နစ်နာစေတဲ့ ဖြစ်ရပ်များ (Trauma) နှင့် ပံ့ပိုးမှုမရှိခြင်း (Deprivation) တို့ကို ဆိုလိုပါတယ်။ ၎င်းတို့မှာ-
စော်ကားနှိပ်စက်မှု (Abuse) – စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ (Emotional), ကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ (Physical) နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ (Sexual) စော်ကားမှုများ။
လျစ်လျူရှုမှု (Neglect) – ကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လျစ်လျူရှုခံရခြင်း။
မိသားစု ပြိုကွဲမှု/ပတ်ဝန်းကျင် ဖိစီးမှုများ – မိဘ ကွာရှင်းခြင်း၊ မိသားစုအတွင်း အကြမ်းဖက်မှု၊ စီးပွားရေး ချို့တဲ့မှု သို့မဟုတ် ရာဇဝတ်မှုနှင့် ပတ်သက်သော အတွေ့အကြုံများ။
၂။ “လျစ်လျူရှုမှု” ဟာ “အကြမ်းဖက်မှု” လိုပဲ အန္တရာယ်ရှိနိုင်
သုတေသနရဲ့ အထူးခြားဆုံး တွေ့ရှိချက်တစ်ခုမှာ လျစ်လျူရှုမှု (Deprivation) ဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှု (Trauma/Threat) လိုပဲ စိတ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်တယ်ဆိုတာပါ။
ကလေးတစ်ယောက်အနေနဲ့ မျှော်လင့်ထားတဲ့ လူမှုရေး၊ စိတ်ခံစားမှု သို့မဟုတ် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှု (Social, Emotional, or Cognitive Input) တွေ လုံးဝ မရရှိခြင်းဟာ စိတ်ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို သိသိသာသာ တိုးစေပါတယ်။
အချို့လေ့လာမှုတွေက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှု (Emotional Abuse) နဲ့ ကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လျစ်လျူရှုမှု (Physical Neglect) ဟာ အခြားသော ထိခိုက်မှုတွေထက် ပိုမိုမြင့်မားတဲ့ စိတ်ရောဂါ (ဥပမာ- စိတ်ဖောက်ပြန်မှု/Psychosis) ဖြစ်နိုင်ခြေနဲ့ ဆက်စပ်နေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
၃။ စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ် ရေရှည် သက်ရောက်မှု
MQ သုတေသနများအရ ကလေးဘဝ အခက်အခဲတွေကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသူတွေဟာ အရွယ်ရောက်လာချိန်မှာ အောက်ပါ ပြဿနာတွေ ကြုံတွေ့နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်-
စိတ်ကျရောဂါနှင့် စိုးရိမ်စိတ် (Depression & Anxiety) – ကမ္ဘာတစ်ဝန်း စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာအားလုံးရဲ့ သုံးပုံတစ်ပုံ (30% to 40%) ဟာ ကလေးဘဝ အခက်အခဲတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေတယ်လို့ ခန့်မှန်းရပါတယ်။
စိတ်ဖောက်ပြန်မှု (Psychosis) – ကလေးဘဝ အခက်အခဲ ခံစားခဲ့ရသူတွေဟာ အခြားသူများထက် အစောပိုင်း လအနည်းငယ် ကြိုတင်ပြီး စိတ်ဖောက်ပြန်မှု လက္ခဏာများ စတင်ပေါ်ပေါက်နိုင်ခြေ ရှိပါတယ်။
ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး ပြဿနာများ – စောစီးစွာ ထိခိုက်နစ်နာမှုတွေက ကိုယ့်ကိုယ်ကို အမြင် (Self-esteem) နဲ့ အခြားသူတွေအပေါ် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ပုံတို့ကို ထိခိုက်စေတဲ့အတွက် ကျန်းမာတဲ့ ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ဖို့ ခက်ခဲစေပါတယ်။
၄။ ကာကွယ်ရေးနှင့် ကြားဝင်ကူညီရေး (Prevention & Intervention)
ဒီလို ရေရှည်ဆိုးကျိုးတွေကို လျှော့ချဖို့အတွက် MQ သုတေသနတွေက ကာကွယ်ခြင်းနှင့် စောစီးစွာ ကြားဝင်ကူညီခြင်း ရဲ့ အရေးကြီးပုံကို အလေးထား ဖော်ပြထားပါတယ်။
အစောဆုံး အဆင့်မှ စတင် ကာကွယ်ခြင်း – မိဘတွေနဲ့ စောင့်ရှောက်သူတွေအတွက် ကလေးရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ပံ့ပိုးနိုင်မယ့် အသိပညာပေး လမ်းညွှန်ချက်တွေနဲ့၊ ကျောင်းတွေမှာ အနိုင်ကျင့်မှု ကာကွယ်ရေး အစီအစဉ်များ (Anti-bullying Interventions) ကို ထိရောက်စွာ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း။
ခံနိုင်ရည်အားကို တည်ဆောက်ခြင်း – (Building Resilience): ကလေးဘဝ အခက်အခဲတွေကို ရင်ဆိုင်ရတဲ့ ကလေးတွေအတွက် ပံ့ပိုးကူညီမှု အဖွဲ့တွေ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံးတွေ ပေးခြင်းအားဖြင့် စိတ်ဖိစီးမှုကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း (Coping with Stress) နှင့် မိမိကိုယ်ကို တန်ဖိုးထားမှု (Self-esteem) ကို မြှင့်တင်ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ကုသမှုအပေါ် သက်ရောက်မှု – အကယ်၍ လူတစ်ဦးဟာ ကလေးဘဝ အခက်အခဲ ခံစားခဲ့ရတာကြောင့် စိတ်ရောဂါ ခံစားနေရပြီဆိုရင်၊ ကုသမှုပေးရာမှာ သူတို့ရဲ့ အတိတ်က အတွေ့အကြုံများ ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီး စာနာနားလည်စွာ ကုသပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ကလေးဘဝ အတွေ့အကြုံတွေဟာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ တစ်သက်တာ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် အဓိက သော့ချက်ဖြစ်ပါတယ်။ သုတေသနတွေကနေ ရရှိတဲ့ အသိပညာတွေကို အသုံးပြုပြီး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းအနေနဲ့ ကလေးတွေကို စော်ကားမှု၊ လျစ်လျူရှုမှုနှင့် အခြားအခက်အခဲများမှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ စောစီးစွာ ပံ့ပိုးကူညီပေးခြင်းဖြင့် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ကြီးမားစွာ လျှော့ချနိုင်ပါတယ်။