လူအများစုဟာ စိတ်ကျရောဂါ (Depression) ကို “အရမ်း ဝမ်းနည်းနေတာ” လို့ပဲ မြင်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်တမ်း ခံစားရသူတွေအတွက်တော့ ဒါဟာ ဝမ်းနည်းတာထက် ပိုနက်နဲပြီး၊ ပိုပြီး ဆုပ်ကိုင်ရခက်တဲ့ အခြေအနေတစ်ခုပါ။
Hyperbole and a Half ရဲ့ စာရေးသူ Allie Brosh ဟာ သူ့ရဲ့ နာမည်ကြီး ဆောင်းပါးဖြစ်တဲ့ “Adventures in Depression” မှာ စိတ်ကျရောဂါကို သူ့ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ ဟာသဉာဏ်၊ ရိုးရှင်းတဲ့ ပုံကြမ်းလေးတွေနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးဟာ စိတ်ကျရောဂါကို မခံစားဖူးသူတွေတောင် နားလည်သဘောပေါက်သွားအောင် တင်ပြနိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံး ဖော်ပြချက်လို့တောင် စိတ်ပညာရှင်များက ချီးမွမ်းကြပါတယ်။
၁။ စိတ်ကျရောဂါရဲ့ အဓိပ္ပာယ်သစ်: “Nothing” (ဘာမှမဟုတ်ခြင်း)
Allie Brosh က စိတ်ကျရောဂါကို ဝမ်းနည်းမှုသက်သက်အဖြစ် မဖော်ပြပါဘူး။ သူက ဒီအခြေအနေကို “Detached, meaningless fog” (ဘာအဓိပ္ပာယ်မှ မရှိတဲ့၊ အဆက်အစပ်ကင်းမဲ့တဲ့ မြူမှုန်တွေလို အခြေအနေ) အဖြစ် သတ်မှတ်ပါတယ်။
ခံစားချက်များ ကုန်ဆုံးသွားခြင်း – ပထမအဆင့်မှာ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းတွေ အများကြီး ခံစားရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီခံစားချက်တွေ အားလုံး ကုန်ဆုံးသွားတဲ့အခါ ဘဝမှာ ဘာကိုမှ မခံစားနိုင်တော့တဲ့ အခြေအနေကို ရောက်သွားပါတယ်။ ပျော်စရာကောင်းတဲ့ အရာတွေ၊ ကိုယ်ချစ်တဲ့အရာတွေ၊ ဘဝရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အရာတွေတောင် ဘာမှမဟုတ်သလို ဖြစ်သွားပါတယ်။
လှုပ်ရှားနိုင်စွမ်း ပျောက်ဆုံးခြင်း – အိပ်ရာထဲကနေ ထချင်ပေမဲ့ မထနိုင်ခြင်း၊ ရိုးရှင်းတဲ့ အလုပ်လေးတွေ (ဥပမာ- ရေချိုးခြင်း၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်ကို အစာကျွေးခြင်း၊ ငှားထားတဲ့ DVD ကို ပြန်ပို့ခြင်း) တွေကိုတောင် မလုပ်နိုင်ဘဲ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ ပျင်းရိမှု (Apathy) ထဲမှာ နစ်မြုပ်နေခြင်းကို လက်တွေ့ကျကျ ပုံဖော်ထားပါတယ်။
Allie ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာ – “စိတ်ကျရောဂါကြောင့် ပေါ်လာတဲ့ ဒီလို ပျင်းရိငြီးငွေ့တဲ့ ဝမ်းနည်းမှုကို စိတ်ဓာတ်နဲ့ တိုက်ထုတ်ဖို့ ကြိုးစားတာဟာ လက်မရှိတဲ့သူက လက်ပြန်ပေါက်လာအောင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိုးဖို့ ကြိုးစားနေတာနဲ့ တူတူပဲ။ အစီအစဉ်ရဲ့ အခြေခံ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု လုံးဝ ပျောက်နေတယ်၊ ဒါကြောင့် အလုပ်ဖြစ်မှာ မဟုတ်ဘူး။”
၂။ ဘယ်လို ထွက်လာခဲ့သလဲ?
ဒီဆောင်းပါးရဲ့ တန်ဖိုးက Allie ဟာ စိတ်ကျရောဂါကို တိုက်ထုတ်ဖို့ “ဘယ်လိုလုပ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ လမ်းညွှန်ချက် (How-to) ကို ပေးခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူဟာ သူ့ရဲ့ အတွေ့အကြုံကို ရိုးသားစွာ မျှဝေခဲ့တာပါ။
သူမဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဒီအမှောင်ထုထဲမှာ နစ်မြုပ်နေပြီးတဲ့နောက် တစ်နေ့မှာ ဘာ့ကြောင့်မှန်းမသိ၊ အလိုအလျောက်လိုလို အနည်းငယ် လှုပ်ရှားချင်စိတ်၊ ခံစားချင်စိတ် ပြန်ပေါ်လာခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
သူမရဲ့ အခြေအနေ ပြန်ကောင်းလာခြင်းဟာ ဆေးဝါးကြောင့်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အချိန်ကြာလာလို့ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ တစ်စုံတစ်ရာသော “ဖြစ်နိုင်ခြေ” (Possibility) ကြောင့်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အဖြေမရှိခဲ့ပါဘူး။
အားပေးစကား – “ဘယ်သူကမှ အရာအားလုံး အဆင်ပြေသွားလိမ့်မယ်လို့ အာမခံနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့၊ ကိုယ် ဘာ့ကြောင့် ရယ်မောနေမှန်းတောင် မသိလောက်အောင် စိတ်ရှုပ်ထွေးစေမယ့် ပြောင်းဖူးစေ့တစ်စေ့ [သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းတဲ့ ပျော်ရွှင်စရာ တစ်ခုခု] က တစ်နေရာရာမှာ ရှိနေနိုင်တဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုတော့ ရှိနေပါတယ်။”
၃။ ဘာ့ကြောင့် အရေးကြီးသလဲ?
ဒီဆောင်းပါးဟာ စိတ်ကျန်းမာရေး ပညာပေးတဲ့နေရာမှာ အရေးပါတဲ့ အချက်နှစ်ချက်ကို ဖော်ပြပါတယ်-
နားလည်မှု ပိုရစေခြင်း – စိတ်ကျရောဂါ ခံစားနေရသူတွေဟာ သူတို့ ခံစားနေရတဲ့ “ဘာမှမခံစားနိုင်ခြင်း” ဟာ သူတို့ တစ်ယောက်တည်းပဲ ခံစားနေရတာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို သိရှိပြီး အထီးကျန်မှု လျော့ကျစေပါတယ်။
ကူညီပေးသူများအတွက် လမ်းညွှန် – “ရွှင်လန်းပါ!” (Be Happy!) လိုမျိုး အလွယ်တကူ ပေးတဲ့ အကြံဉာဏ်တွေဟာ တကယ်တမ်း မကူညီနိုင်ဘူးဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်စေပြီး၊ စာနာနားလည်မှု (Empathy) နဲ့ လေးစားမှု (Respect) ကို ဘယ်လိုပေးရမယ်ဆိုတာကို နားလည်စေပါတယ်။
စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဆွေးနွေးမှုတွေကို ပိုမို ပွင့်လင်းရိုးသားပြီး နားလည်မှုရှိတဲ့ အဆင့်တစ်ခုဆီ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ဖို့ Hug Myanmar မှာ ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။