စိတ်ရော ကိုယ်ပါ ကျန်းမာစေဖို့ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုက ဘာ့ကြောင့် အရေးပါသလဲ?

စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာတွေကို ခံစားနေရတဲ့အခါ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု လုပ်ဖို့ဆိုတာ ခွန်အားနဲ့ စိတ်ဓာတ် ပေးနိုင်တဲ့ ကိစ္စမဟုတ်ဘူးလို့ ထင်ကောင်းထင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပရဟိတအဖွဲ့အစည်းဖြစ်တဲ့ Rethink Mental Illness ရဲ့ လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွေအရ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုက စိတ်ကျန်းမာရေးကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ခံစားနေရသူတွေအတွက်တောင် အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ပေးစွမ်းနိုင်ပါ တယ်။

ဒီဆောင်းပါးမှာ စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာလှုပ်ရှားမှု တို့ရဲ့ ဆက်စပ်မှုကို ဆွေးနွေးတင်ပြပေးသွားမှာဖြစ် ပါတယ်။

၁။ စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာနှင့် ကာယကျန်းမာရေး ဆက်စပ်မှု

စိတ်ကျန်းမာရေး ချို့ယွင်းမှု ခံစားရသူတွေဟာ ရောဂါကြောင့် သို့မဟုတ် ဆေးဝါးတွေရဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကြောင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မလုပ်ဖြစ်ဘဲ ငြိမ်သက်နေလေ့ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ သက်တောင့်သက်သာရှိစေတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့် ရေရှည်မှာတော့ နောက်ဆက်တွဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးပြဿနာများ (ဥပမာ- သွေးတိုး၊ နှလုံးရောဂါ၊ ဆီးချို) တွေကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အသက်တိုစေနိုင်ပါတယ်။

စိတ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်ဟာ အမြဲတမ်း ဆက်စပ်နေပါတယ်။ စိတ်ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်ဖို့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်ကို ဂရုစိုက်ဖို့ကလည်း မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။

၂။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးများ

လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ခြင်းဟာ ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းချုပ်ဖို့၊ သွေးပေါင်ချိန်နဲ့ ကိုလက်စထရော ပမာဏကို လျှော့ချဖို့အတွက် အရေးပါရုံသာမက၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာတွေကိုပါ သိသိသာသာ သက်သာစေနိုင် ပါတယ်။

စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (Depression) လက္ခဏာ သက်သာစေခြင်း –  ပုံမှန် လှုပ်ရှားမှုဟာ စိတ်ခံစားချက် (Mood) ကို မြှင့်တင်ပေးပြီး စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း လက္ခဏာတွေကို လျှော့ချပေးပါတယ်။

စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Anxiety) လျော့ကျစေခြင်း – ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုက စိတ်ဖိစီးမှုတွေကို လျှော့ချပေးပြီး စိုးရိမ်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါတယ်။

အိပ်စက်ခြင်းကို ကောင်းမွန်စေခြင်း – လေ့ကျင့်ခန်း ပုံမှန်လုပ်ခြင်းဖြင့် ညဘက်မှာ ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ အိပ်ပျော်စေပြီး၊ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ အိပ်စက်ခြင်းကို မြှင့်တင်ပေးပါတယ်။

ဆေးဝါးဘေးထွက်ဆိုးကျိုး သက်သာစေခြင်း – အချို့သော စိတ်ရောဂါကု ဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး (ဥပမာ- ကိုယ်အလေးချိန်တက်ခြင်း) ကို ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုဖြင့် လျှော့ချနိုင်ပါတယ်။

၃။ ဘယ်လို စတင်သင့်သလဲ? 

စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့် အားအင်နည်းနေရင် လှုပ်ရှားဖို့ စတင်ဖို့ ခက်ခဲနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကြီးကြီးမားမား ပြင်းပြင်းထန်ထန် လုပ်စရာ မလိုပါဘူး။

အသေးစားကနေ စပါ –  တစ်နေ့ကို ၅ မိနစ် လမ်းလျှောက်တာ၊ သို့မဟုတ် အကြောလျော့တဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းမျိုးကို လုပ်ပါ။ ခွန်အားရလာတာနဲ့အမျှ အချိန်ကို တဖြည်းဖြည်း တိုးသွားနိုင်ပါတယ်။

အိမ်တွင်း လှုပ်ရှားမှုများ – အိမ်ထဲမှာ သီချင်းဖွင့်ပြီး ကခုန်တာ၊ အိမ်အလုပ် လုပ်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် အိမ်တွင်း လေ့ကျင့်ခန်း ဗီဒီယိုတွေကို ကြည့်ပြီး လိုက်လုပ်တာမျိုး စတာတွေဟာလည်း ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပါတယ်။

သဘာဝနှင့် နီးစပ်ပါ – သဘာဝထဲကို ထွက်ပြီး လမ်းလျှောက်ခြင်း (ဥပမာ- ပန်းခြံ) ဟာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပြီး မျှော်လင့်ချက် ရှိစေတဲ့ ခံစားချက်ကို ပေးစွမ်းနိုင်တယ်လို့ သုတေသနတွေက ဆိုပါတယ်။

ပံ့ပိုးမှု ရယူပါ – တစ်ယောက်တည်း မလုပ်ချင်ရင် သူငယ်ချင်း ဒါမှမဟုတ် မိသားစုဝင်တစ်ဦးကို အတူတူ လိုက်လုပ်ဖို့ ဖိတ်ခေါ်ပါ။

စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်တယ်ဆိုတာ စိတ်ပညာကုထုံး (Therapy) ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးတွေနဲ့သာ သက်ဆိုင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်ခန္ဓာကို လှုပ်ရှားခြင်းအားဖြင့် ဦးနှောက်ကို အားကောင်းစေပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာမှုကို အားပေးရာ ရောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုယ့်ရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကိုလည်း စိတ်ကျန်းမာရေးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေနဲ့ အလေးထားပြီး အရင်ထက် ပိုမိုလှုပ်ရှားကြည့်ဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။