အင်တာနက်နှင့် လူငယ်များ၏ စိတ်ကျန်းမာရေး

လူငယ်တွေ အွန်လိုင်းပေါ်မှာ အချိန်ဖြုန်းနေတာကို မိဘတွေနဲ့ ပညာရှင်တွေ စိုးရိမ်နေကြတာ နှစ်တွေ မနည်းတော့ပါဘူး။ အင်တာနက် အသုံးပြုမှု၊ အထူးသဖြင့် လူမှုကွန်ရက် (Social Media) က လူငယ်တွေရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဘယ်လို သက်ရောက်မှု ရှိနေလဲ ဆိုတဲ့ အပေါ်မှာ MQ Mental Health Research အဖွဲ့ကြီးက ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်ကို ဆွေးနွေးသုံးသပ် တင်ပြပေးချင်ပါတယ်။

၁။ အဓိက အမြင် (Key Finding) –  စိုးရိမ်စရာ မလိုပါဘူး။

စိတ်ပညာရှင်တွေနဲ့ သုတေသီတွေရဲ့ အကြီးစား လေ့လာမှု အချက်အလက်တွေအရ အင်တာနက်ကို အကျယ်အဝန်း သုံးစွဲနေရုံနဲ့ လူငယ်တွေရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကို အလိုလို ထိခိုက်စေတယ်လို့ တိတိကျကျ ပြောလို့မရပါဘူး။

တကယ်အရေးကြီးတာက ဘယ်လောက်ကြာကြာ သုံးလဲဆိုတာထက် “အွန်လိုင်းပေါ်မှာ ဘယ်လိုအရာတွေ ကြုံတွေ့ခံစားရလဲ” ဆိုတဲ့ အတွေ့အကြုံပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသည့် အတွေ့အကြုံများ

အင်တာနက် အသုံးပြုမှုက အောက်ပါ အခြေအနေတွေမှာ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဆိုးကျိုးပေးနိုင်တယ်လို့ သုတေသနက ဖော်ပြပါတယ်။

အိပ်စက်ချိန်နှင့် အခြား ကျန်းမာရေး အလေ့အထများကို ပျက်စီးစေခြင်း: အွန်လိုင်းမှာ အချိန်များလွန်းလို့ အိပ်ရေးပျက်တာ၊ စာမလုပ်နိုင်တာ၊ ကိုယ်လက် လှုပ်ရှားမှု မလုပ်ဖြစ်တာတွေဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပါတယ်။

အလွန်အကျွံ နှိုင်းယှဉ်မှု (Social Comparison): လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က ပြီးပြည့်စုံတယ်လို့ ထင်ရတဲ့ ဘဝတွေကို ကြည့်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အမြဲ နှိုင်းယှဉ်နေမိခြင်းက စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Anxiety) နဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (Depression) ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

အမုန်းစကား၊ အနိုင်ကျင့်မှု (Cyberbullying) နှင့် အန္တရာယ်ရှိသော အကြောင်းအရာများ: အွန်လိုင်းပေါ်က အပျက်သဘောဆောင်တဲ့ ထိတွေ့မှုတွေ၊ အနိုင်ကျင့်ခံရမှုတွေက လူငယ်တစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေပါတယ်။

၃။ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများ

အင်တာနက်က စိုးရိမ်စရာတွေချည်းပဲ မဟုတ်ပါဘူး။ ကောင်းမွန်စွာ အသုံးပြုမယ်ဆိုရင် အောက်ပါ အကျိုးကျေးဇူးတွေ ရရှိနိုင်ပါတယ်-

အထောက်အပံ့ ရှာဖွေနိုင်ခြင်း –  တစ်ယောက်တည်း အထီးကျန်နေတဲ့ လူငယ်တွေဟာ သူတို့ ခံစားနေရတဲ့ ပြဿနာချင်း တူညီသူတွေနဲ့ အွန်လိုင်းမှာ ချိတ်ဆက်ပြီး နားလည်မှု၊ အားပေးမှု တို့ကို ရရှိနိုင်ပါတယ်။

သတင်းအချက်အလက် ရယူခြင်း – စိတ်ကျန်းမာရေးအကြောင်းကို တရားဝင် (Evidence-Based) အချက်အလက်တွေ လေ့လာပြီး ကိုယ့်ရဲ့ အခြေအနေကို ပိုနားလည်အောင် ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်။

ဖန်တီးမှု (Creativity) နှင့် ကျွမ်းကျင်မှု မြှင့်တင်ခြင်း – ဝါသနာပါရာ အကြောင်းအရာတွေ၊ ပညာရပ်တွေကို အွန်လိုင်းကနေ သင်ယူပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် တိုးတက်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။

၄။ ဆွေးနွေးသုံးသပ်ချက် – ဘာကို အာရုံစိုက်သင့်လဲ။

ဒီအစီရင်ခံစာက ကျွန်တော်တို့ကို “အချိန်ဘယ်လောက်သုံးလဲ” ဆိုတဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ မေးခွန်းကနေ “ဘယ်လိုသုံးလဲ” ဆိုတဲ့ ပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ မေးခွန်းဆီ ပြောင်းလဲဖို့ တွန်းအားပေးလိုက်ပါတယ်။

အရေးကြီးတာက မျက်နှာပြင်မှာ ကုန်ဆုံးတဲ့ မိနစ်အရေအတွက် မဟုတ်ဘဲ၊ အဲဒီမိနစ်တွေအတွင်းမှာ ဘာတွေလုပ်ဆောင်နေလဲဆိုတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

လူငယ်များအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ –

ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သုံးစွဲပါ – သင်ဟာ အွန်လိုင်းကို ပညာသင်ဖို့၊ တခြားသူကို ကူညီဖို့၊ ဒါမှမဟုတ် ဖန်တီးမှုတစ်ခုခု လုပ်ဖို့ စတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းတွေနဲ့ သုံးစွဲနေသလားဆိုတာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မေးပါ။

စည်းမျဉ်း သတ်မှတ်ပါ –  အိပ်စက်ချိန်၊ မိသားစုနဲ့ အချိန်ပေးချိန်၊ စာလုပ်ချိန်တို့မှာ ဖုန်းကို ဘေးဖယ်ထားပါ။ ကျန်းမာရေးနဲ့ညီတဲ့ အလေ့အထတွေကို နေရာမရွှေ့စေဖို့ သတိထားပါ။

အပျက်သဘောများကို ရှောင်ပါ –  သင့်ကို စိုးရိမ်ပူပန်စေတဲ့၊ စိတ်ဓာတ်ကျစေတဲ့ သို့မဟုတ် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အထင်သေးစေတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ၊ Page တွေကို Unfollow လုပ်ပါ။ သင့်စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဦးစားပေးပါ။

အင်တာနက်ဟာ ဓားသွားနှစ်ဖက် ရှိသလိုပါပဲ။ ၎င်းကို ဘေးကင်းပြီး အကျိုးရှိရှိ အသုံးပြုတတ်ဖို့သာ လိုအပ်ပါသည်။ အသိပညာပေးခြင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်ထိန်းချုပ်မှုကသာ လူငယ်တွေရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။