Bipolar Disorder အကြောင်း သိကောင်းစရာ

တစ်ခါတစ်ရံမှာ ပျော်ရွှင်မှုတွေ အရှိန်လွန်ပြီး စွမ်းအင်တွေ ပြည့်လျှံနေတတ်သလို၊ တစ်ခါတစ်ရံမှာတော့ ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံး ပြိုကျမတတ် ခံစားချက်မဲ့ အမှောင်ထုထဲ ရောက်သွားတတ်ပါသလား။

Bipolar Disorder (ဒွိစုံ စိတ်ခံစားမှု ဖောက်ပြန်ခြင်း) ဆိုတာ သာမန် စိတ်အတက်အကျထက် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး၊ စိတ်ခံစားချက်၊ စွမ်းအင်နဲ့ အပြုအမူတွေကို အစွန်းနှစ်ဖက်ဆီ အပြင်းအထန် ဒုန်းစိုင်း ရိုက်ခတ်စေတဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဆန္ဒအတိုင်း ထိန်းချုပ်လို့ရတဲ့ အရာမဟုတ်သလို၊ ညှိယူလို့ရတဲ့ စိတ်အခြေအနေမျိုးလည်း မဟုတ်ပါဘူး။

Bipolar Disorder ၏ အဓိက လှိုင်းနှစ်ခုနှင့် လက္ခဏာများ

၁။ Manic / Hypomanic Episode (အလွန်အမင်း တက်ကြွသည့် ကာလ)

• စွမ်းအင် လွန်ကဲခြင်း — အိပ်ချိန် နည်းနည်းလေးနဲ့တင် မပင်ပန်းဘဲ စွမ်းအင်တွေ ပြည့်လျှံနေတတ်ခြင်း၊ စကားကို အလွန်အမင်း မြန်မြန်ပြောခြင်း။

• အတွေးများ မြန်ဆန်ခြင်း — ခေါင်းထဲမှာ အတွေးတွေ အလွန်အမင်း မြန်ပြေးနေပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘာမဆို လုပ်နိုင်တယ်လို့ အလွန်အထင်ကြီးမိခြင်း။

• စိတ်တိုလွယ်ခြင်းနှင့် သွေးပူခြင်း — အမြဲ ပျော်နေတာမဟုတ်ဘဲ စိတ်ဆတ်ခြင်း၊ ဒေါသထွက်လွယ်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။

• ပြင်းထန်ပါက — အမှန်မဟုတ်သော ယုံကြည်ချက်များ (Delusions) သို့မဟုတ် မရှိသည်များကို ကြား/မြင်ရခြင်း (Hallucinations) များ ပါဝင်လာတတ်သည်။

• Hypomania — Mania ထက် လက္ခဏာ ပေါ့ပါးပြီး လူမှုဘဝကို အပြင်းအထန် မထိခိုက်စေဘဲ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းမှ ရုတ်တရက် တက်ကြွလာသလို ထင်မှတ်မှားစေတတ်သည်။

၂။ Depressive Episode (အလွန်အမင်း စိတ်ဓာတ်ကျသည့် ကာလ)

• ဘာမှ လုပ်ချင်ကိုင်ချင်စိတ် မရှိတော့ဘဲ မြတ်နိုးခဲ့သည့် ဝါသနာများကိုပါ စိတ်ကုန်သွားခြင်း။

• ကိုယ့်ကိုယ်ကို တန်ဖိုးမဲ့သည်ဟု ခံစားရပြီး၊ ပြင်းထန်ပါက မိမိကိုယ်မိမိ ထိခိုက်လိုသည့် အတွေးများအထိ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း။

သတိပြုရမည့် အခြား အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ

• စွန့်စားလွန်းသော ဆုံးဖြတ်ချက်များ — Manic ဖြစ်ချိန်တွင် အကျိုးဆက်ကို မစဉ်းစားဘဲ ငွေကြေး သုံးစွဲလွန်းခြင်း၊ အလုပ်မှ ရုတ်တရက် ထွက်လိုက်ခြင်း၊ အန္တရာယ်ရှိသော စွန့်စားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း။

• အိပ်စက်မှု အလေ့အထ ပျက်ယွင်းခြင်း — Manic ကာလတွင် အိပ်ချိန်နည်းသော်လည်း အင်အားပြည့်နေပြီး၊ Depressive ကာလတွင်မူ ဘယ်လောက်ပင် အိပ်အိပ် မဝခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်မပျော်ခြင်း။

• အာရုံစူးစိုက်မှု ပျောက်ဆုံးခြင်း — စိတ်ဓာတ်ကျချိန် သာမက စိတ်တက်ကြွချိန်၌ပါ အတွေးများ ရှုပ်ထွေးလွန်းသဖြင့် အလုပ်နှင့် ပညာရေးတွင် အာရုံစူးစိုက်ရ ခက်ခဲလာခြင်း။

အရေးကြီးသော မှတ်ချက် — Bipolar ရဲ့ Mood Episode တွေဟာ သာမန် စိတ်အတက်အကျနဲ့ မတူဘဲ ရက်ပေါင်းများစွာမှ ရက်သတ္တပတ်များအထိ ကြာမြင့်တတ်ပါတယ်။ သို့သော် ကာလတစ်ခုတည်းဖြင့် မိမိဘာသာ ရောဂါအမည် မတပ်သင့်ဘဲ ကျွမ်းကျင် ဆရာဝန်များ၏ စနစ်တကျ အကဲဖြတ်မှု လိုအပ်ပါတယ်။

ဘာကြောင့် Bipolar Disorder ဖြစ်ပွားရသလဲ

ဒါဟာ အကြောင်းရင်း တစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အောက်ပါ အချက်များ စုစည်းမိရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါတယ် –

• မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဦးနှောက်ဖွဲ့စည်းပုံ — မိသားစုထဲတွင် ရောဂါရာဇဝင် ရှိခြင်းနှင့် ဦးနှောက်ဆိုင်ရာ ဓာတ်ပစ္စည်းများ မမျှတခြင်း။

• ဘဝ၏ ကြီးမားသော စိတ်ဖိစီးမှုများ — ချစ်ရသူနှင့် ခွဲခွာရခြင်း၊ အလုပ်ပြုတ်ခြင်း၊ ဘဝအပြောင်းအလဲကြီးများနှင့် ရင်ဆိုင်ရခြင်း။

• အိပ်ရေးပျက်ခြင်းနှင့် မူးယစ်ဆေး/အရက် — အိပ်စက်မှု ပုံစံမမှန်ခြင်းနှင့် သုံးစွဲမှုများက လက္ခဏာများကို ပိုမို ဆိုးရွားစေခြင်း။

နေ့စဉ်ဘဝတွင် စတင် လေ့ကျင့်နိုင်သော နည်းလမ်းများ

• Mood Tracker မှတ်တမ်းတင်ပါ — နေ့စဉ် စိတ်ခံစားချက်၊ အိပ်ချိန်နှင့် စွမ်းအင်အဆင့်များကို စာရွက်ပေါ်တွင် မှတ်ထားပါ။

• အိပ်စက်ချိန် ပုံမှန်ထားပါ — အိပ်ချိန်၊ နိုးချိန်ကို နာရီမှန်မှန် ထိန်းသိမ်းပါ။

• စိတ်ကြွဆေးနှင့် အရက်ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ — စိတ်ခံစားမှုကို ပိုမို ကမောက်ကမ ဖြစ်စေသော အရာများကို အဝေးတွင် ထားပါ။

Bipolar Disorder သည် ရေရှည် စီမံရသည့် အခြေအနေဖြစ်သည်

Bipolar Disorder ကို ဆေးဝါးကုသမှု (Medication) နှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုသမှု (Psychotherapy) တို့ ပေါင်းစပ်၍ ရေရှည် စနစ်တကျ ကုသရပါတယ်။ Manic ဖြစ်ချိန်တွင် “ငါ ပြန်ကောင်းသွားပြီ” လို့ ထင်မှတ်ကာ ဆေးကုသမှုကို လမ်းဝက်တွင် မရပ်တန့်လိုက်ပါနဲ့။

မိမိကိုယ်မိမိ ထိခိုက်လိုသည့် အတွေးများ ပေါ်ပေါက်လာပါက တစ်ယောက်တည်း မကြိတ်မှိတ်ခံပါနှင့်။ ချစ်ရသူများထံ ချက်ချင်း အကူအညီတောင်းပါ သို့မဟုတ် အနီးစပ်ဆုံး ကျန်းမာရေးဌာနသို့ ဆက်သွယ်ပါ။

သင့်စိတ်၏ လုံခြုံရေးနှင့် စိတ်ကျန်းမာရေး ခရီးစဉ်တစ်ခုလုံးအတွက် Hug Myanmar က ထာဝရ ဘေးနားမှာ ရှိနေပေးမှာပါ။