ကလေးတစ်ယောက် ကျန်းမာသန်စွမ်းဖို့အတွက် အာဟာရရှိတာတွေ ကျွေးရုံ၊ အဝတ်အစားကောင်းကောင်း ဆင်ပေးရုံနဲ့တင် မလုံလောက်ပါဘူး။ သုတေသနတွေအရ စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာ ၇၅% ဟာ အသက် ၂၄ နှစ်မတိုင်ခင်မှာ စတင်တာဖြစ်ပြီး၊ အများစုက ကလေးဘဝကတည်းက အမြစ်တွယ်ခဲ့တာလို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီနေ့မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ရင်သွေးငယ်လေးတွေ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်စေဖို့ မိဘတွေနဲ့ လူကြီးတွေ သိထားသင့်တဲ့ အချက်တွေကို ဆွေးနွေးတင်ပြပေးသွားပါမယ်။
၁။ အစောပိုင်း လက္ခဏာများကို သတိပြုပါ (Spotting the Signs)
ကလေးတွေဟာ သူတို့ရဲ့ စိတ်ထဲက ခံစားချက်ကို လူကြီးတွေလို စကားလုံးနဲ့ ပီပီပြင်ပြင် မဖော်ပြတတ်ကြပါဘူး။ ဒါကြောင့် သူတို့ရဲ့ အမူအရာပြောင်းလဲမှုကို ကြည့်ပြီး ကျွန်တော်တို့က သတိထားရပါမယ်။
အမူအရာ ပြောင်းလဲခြင်း- အရင်က ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် ကစားတတ်ပေမယ့် အခုတလော တစ်ယောက်တည်း အထီးကျန်နေတာ၊ ဒါမှမဟုတ် အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ဒေါသတကြီး တုံ့ပြန်တာမျိုး။
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ- ဗိုက်ခဏခဏအောင့်တာ၊ ခေါင်းကိုက်တာ၊ အိပ်မက်ဆိုးတွေ မကြာခဏမက် တာဟာ စိတ်ဖိစီးမှုရဲ့ ပြယုဂ်တွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၂။ အဆုံးအဖြတ်မပေးဘဲ နားထောင်ပေးပါ (Listening Without Judgment)
ကလေးတစ်ယောက်က သူ့ရဲ့ကြောက်ရွံ့မှု ဒါမှမဟုတ် ဝမ်းနည်းမှုကို ပြောပြတဲ့အခါ “ဒါလေးများကွာ၊ ဘာမှ မဟုတ်တာ” လို့ အလွယ်တကူ မပယ်ချလိုက်ပါနဲ့။
သူတို့ရဲ့ ခံစားချက်ကို အလေးအနက်ထား နားထောင်ပေးခြင်းက သူတို့ကို “လုံခြုံမှု” ခံစားရစေပါတယ်။ “မင်း ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် မေမေ/ဖေဖေ တို့က မင်းဘက်မှာ ရှိနေတယ်” ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပေးထားဖို့ လိုပါတယ်။
၃။ ဒီဂျစ်တယ်ခေတ်ရဲ့ စိန်ခေါ်မှု (Screen Time & Mental Health)
အခုခေတ် ကလေးတွေဟာ ဖုန်းနဲ့ အင်တာနက်ကြားမှာ ကြီးပြင်းလာကြသူတွေပါ။ MQ ရဲ့ သုတေသနတွေအရ ဆိုရှယ်မီဒီယာဟာ ကလေးတွေရဲ့ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု (Self-esteem) ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။
နည်းပညာကို ကန့်သတ်ပါ- ဖုန်းသုံးချိန်ထက် မိသားစုနဲ့အတူ စကားပြောချိန်၊ အပြင်ထွက်ကစားချိန်တွေကို ပိုမိုဖန်တီးပေးပါ။ အင်တာနက်ပေါ်မှာ ဘာတွေကြည့်နေလဲဆိုတာကိုလည်း စိတ်ဝင်တစားနဲ့ နွေးနွေးထွေးထွေး စောင့်ကြည့်ပေးပါ။
၄။ စိတ်ဒဏ်ရာကို ကာကွယ်ခြင်း (Resilience Building)
ဘဝမှာ အခက်အခဲတွေ၊ စိတ်ပျက်စရာတွေကတော့ ကြုံလာရမှာပါပဲ။ ဒါတွေကို ရင်ဆိုင်နိုင်တဲ့ “စိတ်ခိုင်မာမှု” (Resilience) ရှိအောင် ကလေးဘဝကတည်းက လေ့ကျင့်ပေးရပါမယ်။
ကလေးကို အမှားလုပ်ခွင့်ပေးပါ၊ ပြီးရင် အဲဒီအမှားကနေ ဘယ်လိုသင်ခန်းစာယူရမလဲဆိုတာကို အတူတူ ဆွေးနွေးပါ။ ဒါက သူတို့ကို ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း ရှိလာအောင် ကူညီပေးတာပါ။
၅။ မိဘကိုယ်တိုင်က စံပြဖြစ်ပါစေ
ကလေးတွေဟာ သင်ပြောတာထက် သင်လုပ်တာကို ပိုအတုယူကြပါတယ်။ မိဘကိုယ်တိုင်က စိတ်ဖိစီးမှုကို ကျန်းမာစွာ ဖြေရှင်းပြတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။
သင်ကိုယ်တိုင် စိတ်ပင်ပန်းနေရင် အနားယူတာ၊ စိတ်ရှည်လက်ရှည် ပြောဆိုတာတွေကို ကလေးရှေ့မှာ ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် “စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်တာဟာ ပုံမှန်အလုပ်တစ်ခုပဲ” ဆိုတာကို သူတို့သိသွားပါလိမ့် မယ်။
ကလေးသူငယ် စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုတာ ရှက်စရာ ဒါမှမဟုတ် ဖုံးကွယ်ထားရမယ့်အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့လေး တွေရဲ့ စိတ်ကမ္ဘာလေး ကျန်းမာစိုပြည်ဖို့ အခုကတည်းက အချိန်ပေးဂရုစိုက်တာဟာ သူတို့ရဲ့ တောက်ပတဲ့ အနာဂတ်အတွက် အကောင်းဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
Hug Myanmar ပရိသတ်ကြီးရဲ့ ရင်သွေးငယ်လေးတွေအားလုံး စိတ်ရောကိုယ်ပါ ကျန်းမာပျော်ရွှင်စွာ ကြီးပြင်း လာနိုင်ပါစေ။