ချစ်ရသူကို သွေးလှူတာ ဒုက္ခပေးသလို မဖြစ်ရအောင်

ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတွေထဲမှာတော့ သားသမီး သို့မဟုတ် ချစ်ရသူ ဒဏ်ရာရလို့ သွေးအရေးပေါ်လိုတဲ့အခါ မိဘနဲ့ ဆွေမျိုးတွေက “ငါ့သွင်းပေးပါ၊ ကိုယ့်သွေးဆွေး အချင်းချင်းပဲ” ဆိုပြီး ချက်ချင်း သွေးဖောက်သွင်းပေးကာ သက်သာသွားကြတဲ့ Happy Ending လေးတွေကို ခပ်စိပ်စိပ် မြင်ဖူးကြပါလိမ့်မယ်။

ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့ဘဝမှာတော့ ဆွေမျိုးနီးစပ်တွေဆီက သွေးကို တိုက်ရိုက်ယူပြီး သွင်းပေးဖို့ ဆရာဝန်တွေက လုံးဝ ခွင့်မပြုကြပါဘူး။

“ကျောက်ကပ်တို့၊ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေတောင် ဆွေမျိုးအချင်းချင်း လှူကြတာပဲ… ဘာလို့ သွေးကျမှ လှူလို့ မရရတာလဲ” လို့ မေးစရာ ရှိလာပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးမှာတော့ Hug Myanmar ပရိတ်သတ်တွေအတွက် ဆွေမျိုးအချင်းချင်း သွေးမသွင်းသင့်တဲ့ အန္တရာယ်ကြီးမားလှတဲ့ ဆေးပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းကို အသေးစိတ် ဝေမျှပေးသွားပါမယ်။

၁။ ရှားပါးသော်လည်း အသက်အန္တရာယ် ၉၀% ရှိသော TA-GVHD ဆိုသည်မှာ…

ဆွေမျိုးအချင်းချင်း သွေးသွင်းလိုက်တဲ့အခါ မထင်မှတ်ဘဲ ကြုံတွေ့ရနိုင်တဲ့ အကြီးမားဆုံး အန္တရာယ်ကတော့ Transfusion-Associated Graft-Versus-Host Disease (TA-GVHD) ဆိုတဲ့ သွေးသွင်းခြင်းဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲ ရောဂါပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒီရောဂါဟာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိတာ နည်းပေမဲ့၊ တစ်ခါဖြစ်ပွားရင် သေဆုံးနိုင်ခြေ ၉၀% နဲ့ အထက်မှာ ရှိနေတာကြောင့် အလွန်ကို ကြောက်စရာကောင်းလှပါတယ်။

ဘာကြောင့် ဒီလို ဖြစ်ရတာလဲ

ကျောက်ကပ် အစားထိုးတဲ့အခါ လူနာ့ခန္ဓာကိုယ်က အပြင်ကဝင်လာတဲ့ ကျောက်ကပ်ကို ငြင်းဆန်တိုက်ခိုက်တတ်သလိုပဲ၊ သွေးသွင်းလိုက်တဲ့အခါမှာလည်း သွေးလှူရှင်ရဲ့ သွေးထဲပါလာတဲ့ Lymphocytes (သွေးဖြူဥဆဲလ်) တွေက လူနာ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ရောက်သွားပါတယ်။

• ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန်အားဖြင့် မမှတ်မိခြင်း: လူနာနဲ့ သွေးလှူရှင်က ဆွေမျိုးနီးစပ် (ဥပမာ- မိဘနဲ့ သားသမီး၊ မောင်နှမအရင်း) ဖြစ်နေတဲ့အခါ လူနာရဲ့ ခုခံအားစနစ်က ဝင်လာတဲ့ သွေးဖြူဥဆဲလ်တွေကို “ရန်သူမဟုတ်ဘူး၊ ငါတို့ အမျိုးတွေပဲ” ဆိုပြီး မတိုက်ခိုက်ဘဲ လွှတ်ထားလိုက်ပါတယ်။

• တိုက်ခိုက်ခံရခြင်း: အဲဒီအခါ သွေးလှူရှင်ရဲ့ သွေးဖြူဥဆဲလ်တွေက လူနာရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အခွင့်ကောင်းယူ ပွားများလာပြီး၊ လူနာရဲ့ ရိုးတွင်းခြင်ဆီ၊ အရေပြား၊ အသည်းနဲ့ အူလမ်းကြောင်း ဆဲလ်တွေကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ပစ်လိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ဘယ်လိုလူတွေမှာ TA-GVHD ပိုဖြစ်နိုင်သလဲ

ခုခံအားကျဆင်းနေသူတွေအပြင် အောက်ပါ အခြေအနေတွေမှာ ဆွေမျိုးအချင်းချင်း သွေးသွင်းမိပါက TA-GVHD ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ အလွန်မြင့်မားသွားပါတယ် –

• ကိုယ်ခံအား ကောင်းနေသော်လည်း မိဘ၊ သားသမီး၊ မောင်နှမအရင်းဆီက သွေးသွင်းမိသူများ

• သွေးထုတ်ထားသည်မှာ ရက်မကြာသေးဘ လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် သွေးကို ချက်ချင်းသွင်းယူသူများ

• မွေးရာပါ T-lymphocyte ချို့တဲ့သူများ သို့မဟုတ် မွေးစကလေးငယ်များ၊ လမစေ့ ပေါင်မပြည့် ကလေးငယ်များ

• သွေးကင်ဆာ (Hodgkin Lymphoma) ခံစားနေရသူများနှင့် ရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးထားသူများ

• ကင်ဆာဆေးသွင်းခြင်း (Chemotherapy) သို့မဟုတ် ရောင်ခြည်ပြကုသမှု ခံယူနေရသူများ

• နှလုံးခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူနေရသူများ

(မှတ်ချက် – စိတ်ဝင်စားစရာအချက်မှာ ခုခံအားကျဆင်းသည့် ရောဂါဖြစ်သော်လည်း HIV ပိုးရှိသူများတွင်မူ ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် lymphocyte များကြား ဓာတ်ပြုမှုကြောင့် TA-GVHD ဖြစ်ပွားခဲသည်ကို တွေ့ရပါသည်။)

၃။ သတိထားရမည့် သွေးသွင်းပြီးနောက် လက္ခဏာများ

ဆွေမျိုး သွေးသွင်းမိပြီး ၈ ရက်မှ ၁၀ ရက်အတွင်း အောက်ပါ လက္ခဏာများ စတင်ပြသလာပါက အရေးပေါ် ကုသမှုလိုအပ်နိုင်ပါတယ် –

1. ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာခြင်း

2. အရေပြားပေါ်တွင် အနီစက်များ၊ အကွက်များ ထွက်လာခြင်း

3. အပြင်းအထန် ဝမ်းလျှောခြင်း

4. အသည်းလုပ်ဆောင်ချက် ထိခိုက်လာခြင်း

5. သွေးနီဥ၊ သွေးဖြူဥနှင့် သွေးဥမွှား (ဆဲလ် ၃ မျိုးလုံး) ပြိုင်တူ နည်းပါးသွားခြင်း

ဒီလက္ခဏာတွေ ပြသလာပြီးပါက ၁ ပတ်မှ ၃ ပတ်အတွင်း ပိုးဝင်ရောက်မှုကြောင့် သေဆုံးရသည်အထိ ပြင်းထန်လေ့ရှိပြီး၊ စတီးရွိုက်များ သို့မဟုတ် ရိုးတွင်းခြင်ဆီ အစားထိုးခြင်းဖြင့် ကုသရန် ကြိုးစားသော်လည်း ရှင်သန်နှုန်း အလွန်နည်းပါးပါတယ်။

၄။ ကာကွယ်နိုင်မည့် နည်းလမ်းနှင့် သိထားသင့်သည့် အချက်များ

ဒီရောဂါဆိုးကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် အဓိက နည်းလမ်း (၂) မျိုး ရှိပါတယ် –

• Gamma/X-ray ရောင်ခြည်ဖြတ်ခြင်း: သွင်းမည့် သွေးထုပ်ကို ရောင်ခြည်ဖြတ် (Irradiation) လိုက်ပါက Lymphocyte ဆဲလ်များ ပွားများခြင်းကို တားဆီးပေးနိုင်ပါတယ်။

• ဆွေမျိုး သွေးသွင်းခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း: ရောင်ခြည်ဖြတ်စက် အလွယ်တကူ မရှိသော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် ဆွေမျိုးအချင်းချင်း သွေးတိုက်ရိုက်သွင်းခြင်းကို လုံးဝ မပြုလုပ်သင့်ပါ။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများတွင် ဆွေမျိုးများ သွေးလှူရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်း

“အမျိုးအချင်းချင်း သွေးသွင်းလို့ မရဘူးဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံက ဆေးရုံတွေမှာ သွေးလိုရင် ဆွေမျိုးတွေကို ဘာလို့ သွေးသွားလှူခိုင်းနေတာလဲ” လို့ မေးစရာရှိပါတယ်။

ဒါကတော့ လူနာအတွက် တိုက်ရိုက် သွင်းပေးဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သွေးဘဏ်များတွင် သွေးပြတ်လတ်မှု မရှိစေရန်အတွက် “အစားပြန်လှူပေးသည့်စနစ် (Replacement Donation)” ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိလူနာအတွက် လိုအပ်သည့် သွေးကို သွေးဘဏ်ရှိ တခြားဆွေမျိုးမတော်စပ်သော သွေးလှူရှင်များ၏ သွေးနှင့် အစားထိုးသွင်းပေးပြီး၊ မိမိတို့ ဆွေမျိုးများလှူသည့် သွေးထုပ်ကိုမူ နောက်လူနာများအတွက် သွေးဘဏ်သို့ ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။