တစ်ခါတလေမှာ ကျွန်တော်တို့ဟာ အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ ဘာကိုမှ စိတ်မပါတော့တာ၊ ဘာလုပ်လုပ် အဓိပ္ပာယ်မရှိတော့ဘူးလို့ ခံစားရတာမျိုး ရှိတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုအချိန်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ဆန်းစစ်ကြည့်ရင် “ငါက ပျင်းနေတာလား” ဒါမှမဟုတ် “ငါကပဲ ညံ့နေတာလား” ဆိုပြီး အဖြေရှာမရ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
ဒီနေ့မှာတော့ နာမည်ကျော် Blogger Allie Brosh ရဲ့ ကိုယ်တွေ့အတွေ့အကြုံကို အခြေခံပြီး စိတ်ဓာတ်ကျနေသူတစ်ယောက်ရဲ့ “အတွင်းစိတ်” ကို အတူတူ ဆန်းစစ်ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဝမ်းနည်းတာ မဟုတ်ဘဲ “ဘာမှမခံစားရတော့တာ”
ကျွန်တော်တို့က စိတ်ဓာတ်ကျတယ်ဆိုရင် ငိုနေမယ်၊ ဝမ်းနည်းနေမယ်လို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ Allie ကတော့ သူမရဲ့ ဆန်းစစ်ချက်မှာ “စိတ်ဓာတ်ကျတာဟာ ဝမ်းနည်းတာထက်၊ ဘာခံစားချက်မှ မရှိတော့တာ (Feeling Nothing)” လို့ ဆိုပါတယ်။ ပျော်စရာရှိလည်း မပျော်ဘူး၊ ဝမ်းနည်းစရာရှိလည်း မငိုချင်တော့ဘဲ စိတ်ထဲမှာ ဗလာဖြစ်နေတာမျိုးပါ။
၂။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်တင်မိတဲ့ သံသရာ
စိတ်ဓာတ်ကျနေချိန်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ဆန်းစစ်မိတဲ့အခါ အဆိုးမြင်စိတ်တွေပဲ ထွက်လာတတ်ပါတယ်။
“ငါ ဘာလို့ အိပ်ရာကမထနိုင်တာလဲ?”
“ငါ ဘာလို့ ဒီလောက် ပျင်းနေရတာလဲ?” ဒီလို မေးခွန်းတွေက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပိုပြီး စိတ်ဆင်းရဲစေပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒါဟာ “ပျင်းတာ” မဟုတ်ဘဲ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ “စွမ်းအင်ကုန်ခမ်းနေတာ” ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို နားလည်ဖို့ လိုပါတယ်။
၃။ “အကောင်းမြင်ပါ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေရဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး
ပတ်ဝန်းကျင်က ကိုယ့်ကို အားပေးတဲ့အနေနဲ့ “အကောင်းမြင်စမ်းပါ”၊ “ပျော်ပျော်နေစမ်းပါ” လို့ ပြောတဲ့အခါ စိတ်ဓာတ်ကျနေသူအတွက်တော့ ဒါဟာ ပိုပြီး အထီးကျန်စေပါတယ်။ Allie က ဥပမာပေးထားတာကတော့- ငါ့မှာ လက်မရှိလို့ စိတ်ညစ်နေတဲ့အချိန်မှာ တစ်ယောက်ယောက်က လာပြီး “မင်းရဲ့လက်တွေက မရှိတာမဟုတ်ပါဘူး၊ ရှာကြည့်ရင် တွေ့မှာပါ” လို့ လာပြောနေသလိုမျိုး အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့ ခံစားချက်မျိုး ခံစားရစေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
၄။ သေးငယ်တဲ့အရာလေးတွေကနေ ပြန်စခြင်း
Allie ရဲ့ ဇာတ်လမ်းမှာ သူမဟာ ကြမ်းပြင်ပေါ်က “သေနေတဲ့ ငါးပိကောင်လေး” တစ်ကောင်ကို ကြည့်ပြီး ရယ်မိရာကနေ သူမရဲ့ ခံစားချက်တွေ ပြန်ပွင့်လာခဲ့ပါတယ်။
သင်ခန်းစာ- ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ဆန်းစစ်တဲ့အခါ ကြီးကြီးမားမား အောင်မြင်မှုတွေထက်၊ သေးငယ်တဲ့ အာရုံစိုက်မှုလေးတွေ (ဥပမာ- ရေတစ်ခွက်သောက်လိုက်နိုင်တာ၊ လမ်းခဏလျှောက်နိုင်တာ) ကို အသိအမှတ်ပြုပေးဖို့ လိုပါတယ်။
၅။ မင်းတစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သိလိုက်ခြင်း
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ဆန်းစစ်ကြည့်လို့ ငါဟာ တခြားလူတွေနဲ့မတူဘဲ ထူးဆန်းနေတယ်၊ အသုံးမကျဘူးလို့ ထင်နေရင် ဒါဟာ “ရောဂါရဲ့ လိမ်ညာမှု” သာ ဖြစ်ပါတယ်။ Allie လိုပဲ ကမ္ဘာပေါ်မှာ သန်းပေါင်းများစွာသော လူတွေဟာ ဒီလို ဗလာဖြစ်နေတဲ့ ခံစားချက်မျိုးကို ခံစားနေကြရတာပါ။
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်း (Self-Reflection) ဆိုတာ ကိုယ့်အမှားကို ရှာဖို့တင်မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားချက်အစစ်အမှန်ကို နားလည်ပေးဖို့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျတာဟာ ရာသီဥတုဆိုးရွားနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ တစ်နေ့မှာတော့ နေရောင်ခြည် ပြန်လာမှာပါ။ အဲဒီအချိန်အထိ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ညင်သာစွာ စောင့်ရှောက်ပေးဖို့ လိုပါတယ်။