စိတ်ဓာတ်ကျတာ၊ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေတာတွေကို ကြုံတွေ့ရတဲ့အခါ မိမိကိုယ်တိုင် တတ်နိုင်သမျှ မြန်မြန် ရုန်းထွက်ချင်ကြတာ သဘာဝပါ။ ဒါပေမဲ့ အချို့သော နေ့စဉ်ပြုလုပ်မိနေကျ သာမန်အလေ့အကျင့်လေးတွေဟာ စိတ်ဓာတ်ကျမှုကို သက်သာစေမယ့်အစား ပိုမိုနက်ရှိုင်းဆိုးရွားသွားအောင် မသိစိတ်ကနေ ပံ့ပိုးပေးသလို ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သင့်ရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးလမ်းကြောင်းမှာ မသိလိုက်ဘဲ အတားအဆီးဖြစ်နေနိုင်တဲ့ အလေ့အကျင့် ၅ ခုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆန်းစစ်ကြည့်ရအောင်။
၁။ တစ်နေကုန် ငြိမ်သက်နေပြီး လှုပ်ရှားမှု ကင်းမဲ့ခြင်း
စိတ်ဓာတ်ကျနေချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်က အားအင်မရှိသလို ခံစားရပြီး ကုတင်ပေါ်ကနေ မထချင်ဘဲ တစ်နေကုန် လှဲနေချင်တတ်ပါတယ်။ သို့သော် လှုပ်ရှားမှု လုံးဝမရှိဘဲ ငြိမ်နေခြင်းဟာ စိတ်ကျဆင်းမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေပါတယ်။ သာမန် လမ်းလျှောက်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ပေးခြင်းက ဦးနှောက်အတွင်း စိတ်ပျော်ရွှင်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်တဲ့ Dopamine နဲ့ Serotonin ဓာတ်တွေကို ထွက်ရှိစေတာကြောင့် စိတ်အေးချမ်းမှုကို ပြန်လည်ရရှိစေနိုင်ပါတယ်။
၂။ အိပ်စက်မှု စေတနာပုံစံ ပရိုဂရမ် မမှန်ခြင်း
ညဘက် အချိန်လွန်မှ အိပ်စက်ခြင်း၊ အိပ်ချိန် မမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း အိပ်စက်နေခြင်းတို့ဟာ စိတ်ခံစားချက် ညီညွတ်မျှတမှုကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပါတယ်။ အိပ်စက်မှု မလုံလောက်ခြင်း ဒါမှမဟုတ် ပုံစံမမှန်ခြင်းက စိတ်ဓာတ်ကျဝေဒနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်တာကြောင့် နေ့စဉ် ပုံမှန် အိပ်ချိန်နဲ့ ထချိန်ဇယားတစ်ရပ် ထားရှိပေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
၃။ မိမိကိုယ်ကို လူအသိုင်းအဝိုင်းမှ သီးခြားခွဲထုတ်ခြင်း
စိတ်ကျဝေဒနာ ခံစားရချိန်မှာ အပြင်ထွက်ဖို့ သို့မဟုတ် အခြားသူများနှင့် စကားပြောဆိုဖို့ စွမ်းအင်မရှိဘဲ ရှောင်လွှဲချင်တတ်ကြပါတယ်။ သို့သော် မိမိကိုယ်ကို သီးခြားခွဲထုတ်လိုက်ခြင်းက အထီးကျန်စိတ်ကို ပိုမိုကြီးထွားစေပြီး စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း သံသရာထဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ နှစ်မြုပ်သွားစေနိုင်ပါတယ်။ မိသားစု သို့မဟုတ် ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် မိတ်ဆွေတစ်ဦးဦးထံ ခံစားချက်များကို ရင်ဖွင့်ပြောဆိုခြင်းက စိတ်အဓာတ်ကျမှုကို များစွာ သက်သာစေပါတယ်။
၄။ အာဟာရ မမျှတသော စားသောက်မှုပုံစံ
အချိုဓာတ်လွန်ကဲသည့် အစားအစာများ၊ ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော အစားအစာများ (Processed Foods) နှင့် အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ စွမ်းအင် ပမာဏနှင့် စိတ်ခံစားချက်ကို မြန်ဆန်စွာ အပြောင်းအလဲဖြစ်စေပြီး စိတ်ကျဆင်းမှုကို ပိုမိုတွန်းပို့ပေးတတ်ပါတယ်။ ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော လတ်ဆတ်သည့် အာဟာရများကို ရွေးချယ်စားသုံးခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်ဓာတ်ကို မြှင့်တင်ပေးပါ။
၅။ အတိတ်နှင့် အပျက်သဘောဆောင်သည့် အတွေးများထဲတွင် တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေခြင်း (Rumination)
မိမိ၏ အမှားများ၊ ဆုံးရှုံးမှုများ သို့မဟုတ် မနှစ်မြို့ဖွယ် အတိတ်ဖြစ်ရပ်များကို ခေါင်းထဲတွင် အထပ်ထပ်အခါခါ ပြန်လည်တွေးတောနေသည့် အလေ့အကျင့် (Rumination) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အပျက်သဘောဆောင်တဲ့ အတွေးသံသရာထဲ မျောပါနေခြင်းက စိတ်ကို ပိုမိုနွံနစ်စေပြီး ရုန်းထွက်ရခက်ခဲအောင် ပြုလုပ်တတ်ပါတယ်။
စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ဆိုတာ ခါးသီးတဲ့ အလေ့အကျင့်အဟောင်းတွေကို သတိထားပြင်ဆင်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ချစ်ခင်စောင့်ရှောက်တဲ့ အလေ့အကျင့်သစ်တွေနဲ့ စတင်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။