လက်ရှိအချိန်ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာရော၊ ပတ်ဝန်းကျင်မှာပါ စိုးရိမ်စရာ၊ စိတ်မကောင်းစရာ အခြေအနေတွေနဲ့ ပြည့်နေပါတယ်။ သတင်းတွေကို အဆက်မပြတ် ကြည့်ရှုနေခြင်း (News Overload) ကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ “သတင်း ပူပန်မှု (News Anxiety)” ဟာ လူအများစုရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကို တဖြည်းဖြည်း ထိခိုက်စေပါတယ်။
ဒီအခြေအနေမှာ သတင်းအချက်အလက်တွေနဲ့ အဆက်အသွယ်မပြတ်အောင် လုပ်ဆောင်ရင်းနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို ဘယ်လိုကာကွယ်နိုင်မလဲဆိုတဲ့ အချက်တွေကို ရှင်းပြပေးပါမယ်။
သတင်းဆိုးတွေက သင့်ကို ဘယ်လိုထိခိုက်စေလဲ?
သတင်းဆိုးတွေကို အလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်း (consuming) က သင့်ရဲ့ စိတ်ခံစားချက်အပေါ် ချက်ချင်း သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။
စိုးရိမ်ပူပန်မှု မြင့်တက်ခြင်း (Increased Anxiety): မရေရာတဲ့ အနာဂတ်နဲ့ ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ ပြဿနာတွေအကြောင်းကို အဆက်မပြတ် ဖတ်ရှုရတဲ့အခါ စိုးရိမ်စိတ် (Anxiety) ဟာ မြင့်တက်လာပါတယ်။
မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်း (Hopelessness): ဆိုးရွားတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေဟာ ပြီးဆုံးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ထင်လာပြီး ဘဝမှာ မျှော်လင့်ချက်ပျောက်ဆုံး တဲ့ ခံစားချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။
အာရုံစူးစိုက်မှု ပျက်ပြားခြင်း (Difficulty Concentrating): စိတ်က သတင်းတွေဆီမှာပဲ ရှိနေတဲ့အတွက် အလုပ်၊ စာသင်ကြားမှုစတဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းတွေကို အာရုံစိုက်ဖို့ ခက်ခဲလာပါလိမ့်မယ်။
အိပ်မပျော်ခြင်း (Sleep Issues): မအိပ်ခင်မှာ စိတ်ဖိစီးစေတဲ့ သတင်းတွေ ဖတ်မိရင် အိပ်မပျော်တာ ဒါမှမဟုတ် အိပ်မက်ဆိုးတွေ မက်တာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
Doomscrolling ကို ရပ်တန့်နည်း
“Doomscrolling” ဆိုတာကတော့ ဆိုးရွားတဲ့ သတင်းတွေကို အချိန်ကြာကြာ အဆက်မပြတ် ရှာဖွေကြည့်ရှုနေခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ဒီခေတ်ရဲ့ အဓိက စိတ်ကျန်းမာရေးပြဿနာ တစ်ခုပါ။ ဒါကို ရပ်တန့်ဖို့အတွက် အောက်ပါနည်းလမ်းတွေကို ကျင့်သုံးနိုင်ပါတယ်။
၁။ သတင်းကြည့်ရှုချိန်ကို ကန့်သတ်ပါ (Set Time Boundaries)
အချိန်ဇယား သတ်မှတ်ပါ- သတင်းကြည့်ရှုဖို့အတွက် တစ်နေ့ကို အချိန်အပိုင်းအခြား သတ်သတ်မှတ်မှတ် (ဥပမာ- မနက်စာ စားချိန် ၁၅ မိနစ်၊ ညနေ ၃၀ မိနစ်) ကိုသာ ခွင့်ပြုပါ။
အချိန်တိုင်းတာ (Timer) ကို အသုံးပြုပါ- သတ်မှတ်ထားတဲ့ အချိန်ကုန်တာနဲ့ ဖုန်း ဒါမှမဟုတ် ကွန်ပျူတာကို ပိတ်ပြီး တခြားလုပ်ငန်းတစ်ခုကို ချက်ချင်း ကူးပြောင်းလိုက်ပါ။
မအိပ်ခင် သတင်းရှောင်ပါ- အိပ်ရာမဝင်ခင် အနည်းဆုံး တစ်နာရီ အလိုမှာ ဖုန်း ဒါမှမဟုတ် မီဒီယာတွေကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး စိတ်ကို အေးချမ်းစေမယ့် အရာတွေ (ဥပမာ- စာဖတ်ခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်း) ကိုသာ ပြုလုပ်ပါ။
၂။ သတင်းရင်းမြစ်ကို ရွေးချယ်ပါ (Choose Your Sources)
ယုံကြည်စိတ်ချရသော သတင်းကိုသာ ကြည့်ပါ- အတည်မပြုရသေးတဲ့ သို့မဟုတ် အာရုံစိုက်ခံရဖို့ ဖန်တီးထားတဲ့ (Clickbait) သတင်းခေါင်းစဉ်တွေကို ရှောင်ပါ။ တိကျပြီး မျှတတဲ့ သတင်းရင်းမြစ် အနည်းငယ်ကိုသာ ရွေးချယ်ပြီး အာရုံစိုက်ပါ။
သတင်းတွေကို စစ်ထုတ်ပါ- လူမှုကွန်ရက်တွေပေါ်မှာ သတင်းဆိုးတွေ ဖော်ပြလွန်းတဲ့ အကောင့် ဒါမှမဟုတ် Group တွေကို “Unfollow” လုပ်ပါ သို့မဟုတ် “Mute” လုပ်ထားပါ။
၃။ အာရုံကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပါ (Re-Engage with Life)
ကိုယ်ပိုင် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို အာရုံစိုက်ပါ- ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ပြဿနာအားလုံးကို သင်တစ်ဦးတည်း ပြောင်းလဲနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ “သင့်ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်” မှာ ဘာတွေကို လုပ်ဆောင်နိုင်လဲ (ဥပမာ- ပရဟိတလုပ်ငန်း လုပ်တာ၊ ကိုယ့်မိသားစုကို ကူညီတာ) ဆိုတာကို အာရုံစိုက်ပါ။
လက်တွေ့ဘဝကို ပြန်သွားပါ- ဖန်သားပြင်ကို ကြည့်နေမယ့်အစား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု (လေ့ကျင့်ခန်း၊ လမ်းလျှောက်တာ) ဒါမှမဟုတ် လူမှုရေး အဆက်အသွယ် (သူငယ်ချင်းနဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင် စကားပြောတာ) တွေ လုပ်ဆောင်ပါ။ လူသားချင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုက စိတ်ဖိစီးမှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။
အသက်ရှူ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ- စိုးရိမ်စိတ်တွေ ဝင်လာရင် အသက်ပြင်းပြင်းရှူတဲ့ နည်းလမ်း (Deep Breathing) လိုမျိုး Mindfulness လေ့ကျင့်ခန်းတွေကို ချက်ချင်း လုပ်ဆောင်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို ပစ္စုပ္ပန်အချိန်ဆီ ပြန်ခေါ်လာပါ။
မှတ်သားထားရန်- သတင်းတွေနဲ့ အဆက်ပြတ်သွားမှာကို မကြောက်ပါနဲ့။ ကျန်းမာတဲ့ မျှတမှု ကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြင့်သာ ရေရှည်မှာ ပိုမိုအားကောင်းတဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ အကူအညီပေးနိုင်မယ့် အခြေအနေမှာ ရှိနေပါလိမ့်မယ်။