“စကားပြောဆိုခြင်း” ရဲ့ စွမ်းအား – စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် ချိတ်ဆက်မှုက ဘာ့ကြောင့် အရေးပါလဲ?

စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာတွေကို ခံစားရတဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားချက်တွေကို အခြားသူတွေကို ဖွင့်ပြောဖို့ဆိုတာ အင်မတန် ခက်ခဲတဲ့ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တစ်ခါတရံမှာ အထင်အမြင်သေးခံရမှာကို ကြောက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘယ်သူမှ နားလည်ပေးမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ ထင်တာမျိုးတွေကြောင့် ကိုယ့်ဘာသာ ဖုံးကွယ်ထားတတ် ကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး ပရဟိတအဖွဲ့အစည်း Time to Change ရဲ့ ကိုယ်တွေ့ဇာတ်လမ်းတွေအရ၊ စိတ်ရောဂါကို ကျော်လွှားနိုင်ဖို့နဲ့ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ဘဝတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ဖို့အတွက် “စကားပြောဆိုခြင်း” (Talking) ဟာ အဓိက သော့ချက်ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို တွေ့ရပါတယ်။

၁။ အထီးကျန်မှု ရဲ့ အန္တရာယ်

ကိုယ်တွေ့ဇာတ်လမ်း အများစုမှာ၊ စိတ်ကျန်းမာရေး စတင်ထိခိုက်တဲ့အခါ လူအများစုဟာ ပထမဆုံးအဆင့်အနေနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကနေ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဝေးဆုံး တွန်းပို့ပစ်ပါတယ်။ စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့် အထီးကျန်ဆန်မှု (Isolation) ဟာ ပိုဆိုးရွားတဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာတွေကိုသာ ဖန်တီးပေးပါတယ်။

ဝမ်းနည်းမှု ဖုံးကွယ်ခြင်း – အချို့သူတွေဟာ အရာရာ အဆင်ပြေနေဟန်ဆောင်ပြီး၊ အတွင်းစိတ်မှာ ခံစားနေရတာတွေကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ဖုံးကွယ်ထားခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ခြင်းဟာ ပြန်လည်သက်သာလာဖို့အတွက် အကြီးမားဆုံး အတားအဆီး ဖြစ်စေပါတယ်။

မှားယွင်းတဲ့ ရှုမြင်ပုံများ – စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဖွင့်ဟပြောဖို့ ခက်ခဲတာဟာ “ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး ချို့ယွင်းချက်ပဲ၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်ရဲ့ စရိုက်ပဲ” လို့ ထင်မြင်ယူဆတဲ့အတွက် ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒါဟာ ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကုသမှု လိုအပ်ပါတယ်။

၂။ စကားပြောဆိုခြင်းဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်သော ချိတ်ဆက်မှု

ဖွင့်ဟပြောဆိုဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ခြင်းဟာ စိတ်ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်ရေး လမ်းကြောင်းပေါ်က ပထမဆုံးနဲ့ အရေးအကြီးဆုံး ခြေလှမ်းဖြစ်ပါတယ်။

နားလည်မှုနှင့် စာနာမှု ရရှိခြင်း – ကိုယ်တွေ့ဇာတ်လမ်းရှင်တစ်ဦး ပြောပြသလို—သူဟာ စိတ်ကျရောဂါနဲ့ ရုန်းကန်နေရချိန်မှာ ပထမဆုံးအကြိမ်အနေနဲ့ သူ့ရဲ့ ဝေဒနာကို နားလည်ပေးနိုင်တဲ့သူ၊ သူ့အပေါ် စာနာပေးနိုင်တဲ့သူတွေနဲ့ ဝန်းရံခံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီလို အသိအမှတ်ပြုမှုဟာ ဝမ်းနည်းခြင်းကို အောင်မြင်မှုနဲ့ ဂုဏ်ယူမှု အဖြစ် အစားထိုးဖို့ အခွင့်အရေးပေးခဲ့ပါတယ်။

လူသားဆန်သော ခံစားချက် – သင့်ရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောပြလိုက်ခြင်းအားဖြင့် “သင်ဟာ တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ဘူး” ဆိုတဲ့ ခံစားချက်ကို ပိုမို ခိုင်မာစေပါတယ်။ ဒါဟာ လူသားချင်း ချိတ်ဆက်မှု (Human Connection) အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။

၃။ စကားစတင်ပြောဖို့ လက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းများ

ဖွင့်ပြောဖို့ ခက်ခဲနေသူများအတွက်၊ စကားကို ဘယ်လို စတင်သင့်လဲ?

ယုံကြည်ရသော သူကိုသာ ရွေးချယ်ပါ – ကိုယ့်ရဲ့ခံစားချက်တွေကို ပထမဆုံး ဖွင့်ပြောဖို့အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက် မချမယ့်သူ၊ စာနာနားလည်ပေးနိုင်မယ်လို့ ထင်ရတဲ့ မိသားစုဝင် ဒါမှမဟုတ် သူငယ်ချင်း တစ်ယောက်ကို ရွေးချယ်ပါ။

အသေးစားကနေ စတင်ပါ – ကြီးမားတဲ့ ခံစားချက်အားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖွင့်ချဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ “ဒီရက်ပိုင်း စိတ်ဖိစီးနေတယ်”၊ “အိပ်မပျော်ဘူး” စတဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ စကားလုံးတွေနဲ့ စတင်ကြည့်ပါ။

“အကူအညီ လိုအပ်တယ်” ဆိုတာကို ဝန်ခံပါ – ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကယ်တင်ဖို့အတွက် “ငါ အကူအညီ လိုအပ်တယ်” လို့ ပြောဖို့ သတ္တိရှိပါ။ ရောဂါကို တိကျစွာ သိရှိခြင်း (Diagnosis) က မှန်ကန်တဲ့ ကုသမှု (Medication and Psychotherapy) ရဖို့ လမ်းစ ဖြစ်ပါတယ်။

ပံ့ပိုးကူညီမှု အဖွဲ့အစည်းများကို ရှာဖွေပါ – ကိုယ်တွေ့ဇာတ်လမ်းအချို့မှာ၊ စိတ်ရောဂါ ခံစားရသူများအတွက် ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ Peer Support Groups (ရွယ်တူချင်း ထောက်ပံ့ရေးအဖွဲ့များ) တွေမှာ ပါဝင်ခြင်းအားဖြင့် နားလည်မှု၊ ယုံကြည်မှုနဲ့ ခွန်အားကို ရရှိခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာတွေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆို ဆွေးနွေးခြင်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ဟာ စိတ်ရောဂါကို ပတ်ဝန်းကျင်က အထင်အမြင်သေးတဲ့ အမည်းစက် (Stigma) တွေကို တစ်စစီ ဖြိုချရာရောက်ပါတယ်။

“ကျွန်ုပ်တို့ဟာ ဟင်းလင်းပြင် (Vulnerable) ဖြစ်ဖို့အတွက် သတ္တိရှိတဲ့အခါ၊ ကျွန်ုပ်တို့ဟာ အနာကျက်ဖို့အတွက် လိုအပ်တဲ့ ချိတ်ဆက်မှုကို ဖန်တီးနိုင်ပါတယ်”။ သင့်ရဲ့ ဇာတ်လမ်းကို ဝေမျှခြင်း၊ ဒါမှမဟုတ် အခြားသူတစ်ဦးရဲ့ ဇာတ်လမ်းကို နားထောင်ပေးခြင်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးဟာ ပိုမိုနားလည်မှုရှိတဲ့၊ ပိုမိုစာနာတတ်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို ဖန်တီးရာရောက်ပါတယ်။